Psylocybina a SSRI i leki przeciwdepresyjne – interakcje i ryzyko zespołu serotoninowego

Home   0 Comentarze
Psylocybina a SSRI i leki przeciwdepresyjne – interakcje i ryzyko zespołu serotoninowego

Co się dzieje, gdy lek przeciwdepresyjny i psylocybina trafiają do tego samego organizmu? Takie połączenie może zmienić działanie psylocybiny, a przy niektórych zestawieniach leków prowadzić do groźnych powikłań. Oba środki wpływają bowiem na układ serotoninowy. Sama nazwa SSRI nie wystarcza jednak, żeby przewidzieć reakcję konkretnej osoby.

Psylocybina a SSRI – co łączy ich działanie?

Zacznijmy od serotoniny. To neuroprzekaźnik, czyli substancja pomagająca komórkom nerwowym przekazywać informacje. Uczestniczy między innymi w regulacji nastroju. Po przekazaniu sygnału jest wychwytywana z przestrzeni między komórkami, a SSRI spowalniają ten proces.

Stąd rozwinięcie skrótu: selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. Do tej grupy leków przeciwdepresyjnych należą między innymi sertralina, fluoksetyna i escitalopram. Dzięki ich działaniu serotonina dłużej pozostaje dostępna między komórkami.

Psylocybina działa inaczej. Organizm przekształca ją w psylocynę, która pobudza receptory serotoninowe, przede wszystkim 5-HT2A. Receptory są białkami odbierającymi sygnały chemiczne. Ich pobudzenie przez psylocynę wiąże się ze zmianami postrzegania, emocji i myślenia.

Choć w obu przypadkach mowa o serotoninie, nie można po prostu zsumować tych efektów. Antydepresanty różnią się mechanizmem działania, a lek hamujący rozkład serotoniny stwarza inne problemy niż SSRI. Dlatego interakcje trzeba sprawdzać dla konkretnych połączeń. 

Dlaczego bada się psylocybinę u osób przyjmujących antydepresanty?

To pytanie ma praktyczne znaczenie dla badań nad psylocybiną w leczeniu depresji. Zgłaszają się do nich osoby, które często już przyjmują leki. Trzeba ustalić, czy mogą kontynuować leczenie, jak zareagują na psylocybinę i czy pojawią się dodatkowe działania niepożądane.

Odstawienie antydepresantu samo może pogorszyć samopoczucie. Z tego powodu możliwość pozostawienia leku jest ważnym pytaniem badawczym. Naukowcy obserwują nie tylko doznania uczestników, lecz także ciśnienie, objawy niepożądane i nasilenie depresji.

Czy SSRI osłabiają działanie psylocybiny?

Jedną z prób wyjaśnienia tych interakcji było badanie 23 zdrowych ochotników, opublikowane w 2022 r. w Clinical Pharmacology & Therapeutics. Każdy brał udział w dwóch sesjach z psylocybiną: przed jedną przez dwa tygodnie przyjmował escitalopram, a przed drugą placebo. Porównywano więc reakcję tej samej osoby z lekiem i bez niego.

Escitalopram nie osłabił istotnie pozytywnych zmian nastroju wywołanych psylocybiną. Zmniejszył natomiast lęk, nieprzyjemne odczucia i część reakcji ze strony układu krążenia. Nie zaobserwowano też zmiany przebiegu stężenia psylocyny we krwi. Wynik ten pokazuje, że SSRI nie muszą całkowicie blokować działania psychodelicznego. 

To jednak dopiero część odpowiedzi. Ochotnicy byli zdrowi i krótko przyjmowali jeden lek. Co z osobami leczonymi z powodu depresji od wielu miesięcy? Ich sytuacji przyjrzano się w kolejnej opisanej próbie.

Co wiadomo o połączeniu psylocybiny z SSRI u osób z depresją?

W 2023 r. w Neuropsychopharmacology opisano badanie 19 osób z depresją lekooporną. Oznacza to depresję, w której wcześniejsze leczenie nie przyniosło wystarczającej poprawy. Uczestnicy kontynuowali przyjmowanie SSRI, a psylocybinę otrzymali przy wsparciu psychologicznym i pod nadzorem specjalistów.

W kolejnych tygodniach zaobserwowano zmniejszenie objawów depresji. Nie odnotowano zespołu serotoninowego, choć występowały inne działania niepożądane, między innymi bóle głowy i wzrost ciśnienia. W badaniu nie było grupy otrzymującej placebo lub innego leczenia porównawczego. Nie wiadomo więc, jaka część poprawy wynikała z samej psylocybiny, a jaka ze wsparcia i pozostałych okoliczności terapii. 

Brak zespołu serotoninowego w małej próbie nie daje pewności, że powikłanie nigdy nie wystąpi. Do badań trafiło niewiele osób i nie sprawdzono wszystkich połączeń stosowanych w psychiatrii.

Czym jest zespół serotoninowy?

Dlaczego tyle uwagi poświęca się właśnie temu powikłaniu? Zespół serotoninowy jest groźną reakcją na nadmierne pobudzenie układu serotoninowego. Może wystąpić po przedawkowaniu niektórych leków lub połączeniu środków, których działanie się nakłada. W ciężkim przebiegu zagraża życiu. Szersze określenie „toksyczność serotoninowa” obejmuje reakcje o różnym nasileniu.

Objawy mogą pojawiać się jednocześnie w kilku postaciach:

  • zmiany zachowania i świadomości — pobudzenie, dezorientacja, a w ciężkich przypadkach zaburzenia świadomości;
  • reakcje organizmu — obfite poty, biegunka, szybkie tętno i wzrost temperatury;
  • objawy mięśniowe — drżenie, wzmożone odruchy i klonus, czyli powtarzające się mimowolne skurcze, a w ciężkim przebiegu sztywność i drgawki. 

Sam lęk lub szybkie tętno nie wystarczają do rozpoznania. Lekarz sprawdza pozostałe objawy oraz przyjęte środki. Wysoka temperatura, drgawki, nasilona sztywność mięśni lub zaburzenia świadomości wymagają pilnej pomocy pod numerem 112.

Psylocybina a antydepresanty – dlaczego trzeba znać wszystkie leki?

Dotąd mówiliśmy głównie o SSRI, ale w leczeniu psychiatrycznym stosuje się też inne preparaty. Szczególnie niebezpieczne mogą być połączenia z inhibitorami monoaminooksydazy, nazywanymi MAOI. Hamują one enzym rozkładający między innymi serotoninę. Dodanie innego środka zwiększającego jej dostępność może wtedy doprowadzić do nadmiernego pobudzenia układu serotoninowego. 

Na serotoninę wpływają również leki używane poza psychiatrią, na przykład przeciwbólowy tramadol i przeciwkaszlowy dekstrometorfan. Żeby sprawdzić możliwe interakcje, lekarz potrzebuje informacji o:

  • nazwach i dawkach wszystkich leków na receptę;
  • preparatach dostępnych bez recepty, również przyjmowanych doraźnie;
  • suplementach i produktach ziołowych;
  • innych używanych substancjach, w tym psylocybinie.

Samo stwierdzenie „biorę lek na depresję” to za mało. Dwie osoby przyjmujące ten sam antydepresant mogą mieć zupełnie inne pozostałe leczenie.

Co się dzieje przy stosowaniu kilku leków?

Dlaczego pełna lista jest tak ważna, pokazuje przypadek opisany w 2024 r. w The Primary Care Companion for CNS Disorders. Pacjentka przyjmowała między innymi wenlafaksynę i bupropion. Kobieta używała też psylocybiny w nieznanej ilości. Po dołączeniu trazodonu do leczenia pojawiły się poty, drżenie, przyspieszone tętno i mimowolne skurcze mięśni. Lekarze rozpoznali toksyczność serotoninową; konieczna była hospitalizacja. 

Nie wiadomo, jaki udział miała w tym psylocybina, ponieważ pacjentka stosowała kilka leków. To ważna różnica wobec opisanych wcześniej badań: do istniejącego leczenia dołączano kolejne substancje. Nie był to test samego połączenia psylocybiny z SSRI.

Dlaczego nie należy samodzielnie odstawiać antydepresantu?

Wobec ryzyka interakcji może pojawić się pomysł zrobienia przerwy w leczeniu. Nagłe odstawienie antydepresantu stwarza jednak własne zagrożenia. Może powodować:

  • zawroty głowy i nudności;
  • niepokój oraz trudności ze snem;
  • wrażenia przypominające krótkie impulsy elektryczne;
  • ponowne pogorszenie stanu psychicznego. 

Nie należy pomijać dawek ani przerywać farmakoterapii w celu przyjęcia psylocybiny. Royal College of Psychiatrists zaleca uzgadnianie zakończenia leczenia z osobą, która je prowadzi. Przerwy opisane w badaniach ustalano dla konkretnych leków i pacjentów, pod nadzorem lekarza.

Także mikrodawkowanie psylocybiny, czyli używanie niewielkich ilości, nie usuwa problemu interakcji. W opisanym przypadku pacjentka również określała tak swoje używanie, choć rzeczywista ilość psylocybiny pozostawała nieznana. 

Czy psylocybina jest legalna w Polsce?

Posiadanie psylocybiny bez odpowiedniego uprawnienia jest w Polsce nielegalne. Więcej informacji o obowiązujących przepisach i ich znaczeniu dla materiałów grzybowych zawiera artykuł „Czy psylocybina jest legalna?”.

FAQ:

  • Czy psylocybina z SSRI zawsze wywołuje zespół serotoninowy?

Nie. W opisanych badaniach połączeń z SSRI nie stwierdzono zespołu serotoninowego. Uczestniczyły w nich małe grupy osób przyjmujących wybrane leki. Rzadkie powikłanie mogło nie wystąpić. Opisano też toksyczność serotoninową u osoby stosującej kilka leków i psylocybinę. Ważna jest cała lista środków.

  • Czy można samodzielnie odstawić antydepresant przed psylocybiną?

Nie należy odstawiać leku ani pomijać dawek w tym celu. Nagła zmiana może wywołać objawy odstawienne i ponowne pogorszenie zdrowia psychicznego. Decyzję o zakończeniu leczenia trzeba uzgodnić z lekarzem. Przerwy opisane w badaniach nie są uniwersalną instrukcją dla osób przyjmujących antydepresanty.

  • Jakie objawy wymagają pilnej pomocy medycznej?

Wysoka temperatura, drgawki, sztywność mięśni, splątanie lub utrata przytomności wymagają pilnej pomocy. Zadzwoń pod 112 i przekaż informacje o przyjętych lekach i innych substancjach. Nie prowadź samochodu. Sam lęk nie potwierdza zespołu serotoninowego, ale ciężkich objawów nie należy przeczekiwać.

Bibliografia:

1. Becker A.M., Holze F., Grandinetti T. i wsp. Acute Effects of Psilocybin After Escitalopram or Placebo Pretreatment in a Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Crossover Study in Healthy Subjects. Clinical Pharmacology & Therapeutics. 2022;111(4):886–895. DOI: 10.1002/cpt.2487.

2. Goodwin G.M., Croal M., Feifel D. i wsp. Psilocybin for treatment resistant depression in patients taking a concomitant SSRI medication. Neuropsychopharmacology. 2023;48(10):1492–1499. DOI: 10.1038/s41386-023-01648-7.

3. Malcolm B., Thomas K. Serotonin toxicity of serotonergic psychedelics. Psychopharmacology. 2022;239(6):1881–1891. DOI: 10.1007/s00213-021-05876-x.

4. Amarnani A.D., Free M.F., Baweja R. Psilocybin and the Development of Serotonin Toxicity. The Primary Care Companion for CNS Disorders. 2024;26(1):23cr03648. DOI: 10.4088/PCC.23cr03648.

5. Royal College of Psychiatrists. Stopping antidepressants [Internet]. [dostęp: 29.10.2026].

6. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii [Internet]. Tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1939, ze zm. Art. 62. [dostęp: 29.10.2026].

Musisz się zalogować aby dodać komentarz

Skontaktuj się z nami
Please login first

Koszyk

Nie ma produktów w koszyku