Jak odżywiają się grzyby? Saprotrofy, koprofile i mikoryza w przyrodzie

Home   0 Comentarze
Jak odżywiają się grzyby? Saprotrofy, koprofile i mikoryza w przyrodzie

Grzyb wyrastający ze spróchniałego pnia i borowik spotkany pod drzewem mogą zdobywać pokarm na różne sposoby. Jedne gatunki rozkładają martwe szczątki, inne wymieniają się substancjami z roślinami, a wszystkie potrzebują gotowych związków organicznych. Jak docierają do pokarmu, skoro nie mają korzeni ani układu pokarmowego? Przyjrzyjmy się temu, co dzieje się w drewnie, glebie i pod leśną ściółką.

Jak odżywiają się grzyby, skoro nie przeprowadzają fotosyntezy?

Grzyby nie mają chlorofilu i nie wytwarzają cukrów z dwutlenku węgla przy udziale światła. Potrzebują związków organicznych, które powstały wcześniej w innych organizmach. Są więc cudzożywne. W przyrodzie znajdują pokarm na kilka sposobów:

  • saprotrofy rozkładają martwe szczątki, na przykład liście i drewno;
  • grzyby mikoryzowe otrzymują związki węgla od roślin, z którymi współpracują;
  • pasożyty pobierają substancje z żywych organizmów i mogą im szkodzić.

Pokarm trafia do komórek głównie przez powierzchnię grzybni. Jej cienkie, rozgałęzione strzępki rozrastają się w podłożu i docierają do rozpuszczonych substancji. Budowę tej sieci opisujemy w artykule „Grzybnia – czym jest i jaką pełni funkcję?”.

Trawienie poza organizmem – jak działają enzymy grzybów?

Zanim jednak grzyb pobierze pokarm, często musi go rozdrobnić — tyle że w skali cząsteczek. Celuloza czy białka są zbyt duże, aby przeniknąć przez błonę komórkową. Grzyb wydziela więc enzymy rozkładające je na mniejsze związki. Dopiero te składniki wchłania. Nazywa się to trawieniem zewnątrzkomórkowym, bo rozkład odbywa się poza komórką.

Zestaw enzymów zależy od gatunku. Grzyb rozkładający drewno korzysta z innych zasobów niż organizm rozwijający się na owocach. Dlatego różne podłoża zasiedlają odmienne zespoły grzybów. Zmieniają się one również w miarę rozkładu materii, na przykład opadłych liści. 

Grzyby saprotroficzne – co rozkładają i dlaczego są potrzebne?

Saprotrofy odżywiają się martwą materią organiczną. Należą do nich grzyby rozkładające liście, gałęzie, obumarłe pnie i inne pozostałości organizmów. Pobierają z nich węgiel potrzebny do budowy komórek i uzyskiwania energii, a także pozostałe składniki odżywcze. Dobrym przykładem są boczniaki rozwijające się na drewnie.

Grzyby saprotroficzne uczestniczą w obiegu pierwiastków, dzięki któremu składniki martwych organizmów mogą ponownie trafić do środowiska. Gdyby szczątki nie były rozkładane przez grzyby, bakterie i innych destruentów, znaczna część zawartych w nich substancji pozostawałaby uwięziona. Rozkład dostarcza również dwutlenku węgla powstającego podczas oddychania tych organizmów.

Grzyby różnią się zdolnością rozkładania drewna. Gatunki wywołujące białą zgniliznę potrafią rozkładać także ligninę, która wzmacnia ściany komórkowe roślin. Przy brunatnej zgniliźnie szybciej ubywa składników węglowodanowych, a drewno ciemnieje i staje się kruche. Wygląd spróchniałego pnia zależy więc między innymi od tego, jakie związki zostały rozłożone. 

Grzyby koprofilne – dlaczego rozwijają się na odchodach?

Odchody zwierząt zawierają niestrawione pozostałości pokarmu i związki, które mogą wykorzystać inne organizmy. Grzyby związane z takim środowiskiem nazywa się koprofilnymi. Określenie to wskazuje ich siedlisko. Wiele z nich odżywia się saprotroficznie, rozkładając znajdującą się w odchodach materię organiczną.

U części gatunków cykl życiowy jest związany z roślinożercami. Zarodniki trafiają na rośliny, zostają połknięte wraz z pokarmem i przechodzą przez przewód pokarmowy. Po wydaleniu mogą znaleźć warunki do rozwoju w odchodach. Przykładem są grzyby z rodzaju Pilobolus, znane z aktywnego wyrzucania zarodni. Pomaga im to przenosić zarodniki poza miejsce, w którym wyrosły.

Z czasem na tej samej porcji odchodów pojawiają się kolejne gatunki, korzystające ze zmieniających się warunków. Nie każdy grzyb spotkany na pastwisku rośnie jednak bezpośrednio na odchodach. Może wykorzystywać resztki roślinne znajdujące się w glebie. 

Co to jest mikoryza?

Nie wszystkie grzyby szukają pokarmu w martwych szczątkach. Część łączy się z korzeniami żywych roślin i tworzy mikoryzę. Najłatwiej zrozumieć ją jako wymianę substancji:

  • grzyb dociera strzępkami do miejsc w glebie trudniej dostępnych dla korzeni i przekazuje roślinie składniki mineralne, między innymi fosfor, a w wielu układach także azot;
  • roślina dostarcza mu związki węgla wytworzone podczas fotosyntezy — są to cukry, a w niektórych typach mikoryzy także lipidy. 

Taka symbioza grzybów z roślinami występuje w lasach, na łąkach i w uprawach. Dużo zależy jednak od warunków. Gdy fosfor jest trudno dostępny, pomoc grzyba może być szczególnie cenna. Roślina przekazuje mu przy tym część własnych zasobów, więc korzyść z tej współpracy zmienia się wraz z żyznością gleby i dostępnością wody.

Ektomikoryza i mikoryza arbuskularna – czym się różnią?

Różnicę można zobaczyć w sposobie, w jaki grzyb łączy się z korzeniem. W ektomikoryzie otacza drobne korzenie warstwą strzępek, trochę jak rękawem. Strzępki wchodzą też pomiędzy komórki korzenia. Taką mikoryzę tworzą między innymi sosny, świerki, brzozy i dęby, a wśród ich partnerów są borowiki i maślaki.

W mikoryzie arbuskularnej grzyb sięga do wnętrza komórek korzenia. Tworzy tam arbuskule, czyli rozgałęzione struktury przypominające drobne drzewka. Otacza je błona pochodzenia roślinnego, a przez powierzchnię kontaktu partnerzy wymieniają substancje. Ten typ mikoryzy jest częsty u roślin zielnych, również uprawnych. 

Czy grzybnia tworzy „leśny internet”?

Grzyb mikoryzowy może łączyć korzenie kilku roślin. Naukowcy badają przemieszczanie się substancji w takich sieciach, nazywanych czasem „leśnym internetem”. To porównanie nie powinno jednak sugerować, że drzewa świadomie dzielą się zasobami.

Jak wyjaśniają autorzy przeglądu z 2023 r. w Nature Ecology & Evolution, samo wykrycie przepływu związku między roślinami nie mówi, ile go przekazano i czy odbiorca odniósł korzyść. Popularne opowieści o wzajemnej pomocy drzew bywają więc dalej idące niż wyniki eksperymentów.

Czy wszystkie grzyby są pożytecznymi partnerami roślin?

Wspomniane wcześniej pasożyty korzystają z żywego gospodarza i mogą wywoływać choroby. Niektóre po jego obumarciu nadal rozkładają tkanki, już jako saprotrofy. Sposób życia jednego grzyba może się więc zmieniać — takie zależności również bada mykologia.

FAQ:

  • Czy grzyby odżywiają się tak samo jak rośliny?

Nie. Grzyby nie przeprowadzają fotosyntezy, dlatego czerpią z gotowych związków organicznych. Wydzielają enzymy rozkładające pokarm poza komórkami, a następnie pobierają jego rozpuszczone składniki. Mogą czerpać je z martwych szczątków, żywych gospodarzy lub otrzymywać od roślin tworzących mikoryzę.

  • Co grzyb i roślina zyskują dzięki mikoryzie?

Grzyb pomaga roślinie pobierać składniki mineralne z gleby, głównie fosfor, a w wielu układach także azot. W zamian otrzymuje związki węgla powstałe podczas fotosyntezy. Znaczenie tej wymiany zależy od gatunków partnerów i warunków środowiska. Nie w każdej sytuacji korzyści są jednakowe dla rośliny.

  • Czy grzyb koprofilny jest saprotrofem?

Wiele grzybów koprofilnych odżywia się saprotroficznie, rozkładając materię organiczną w zwierzęcych odchodach. Słowo „koprofilny” opisuje związane z nimi siedlisko, a „saprotroficzny” sposób odżywiania. Obie nazwy mogą więc dotyczyć jednego gatunku. Nie każdy grzyb na pastwisku rośnie na odchodach.

Bibliografia:

1. Clark M.A., Douglas M., Choi J. Ecology of Fungi. W: Biology 2e [Internet]. OpenStax; 2018. Rozdział 24.3. [dostęp: 29.10.2026].

2. Clark M.A., Douglas M., Choi J. Characteristics of Fungi. W: Biology 2e [Internet]. OpenStax; 2018. Rozdział 24.1. [dostęp: 29.10.2026].

3. Richardson M.J. Diversity and occurrence of coprophilous fungi. Mycological Research. 2001;105(4):387–402. DOI: 10.1017/S0953756201003884.

4. Martin F., Kohler A., Murat C. i wsp. Unearthing the roots of ectomycorrhizal symbioses. Nature Reviews Microbiology. 2016;14(12):760–773. DOI: 10.1038/nrmicro.2016.149.

5. Karst J., Jones M.D., Hoeksema J.D. Positive citation bias and overinterpreted results lead to misinformation on common mycorrhizal networks in forests. Nature Ecology & Evolution. 2023;7(4):501–511. DOI: 10.1038/s41559-023-01986-1.

Musisz się zalogować aby dodać komentarz

Skontaktuj się z nami
Please login first

Koszyk

Nie ma produktów w koszyku